Op 7 oktober 2024 vielen Hamas-aanslagen Israël binnen, met duizenden raketten en gruwelijke terreur tegen burgers. Israël reageerde met een grootschalige invasie in Gaza, wat een humanitaire catastrofe en regionale onrust ontketende. Wat begon als een klassiek conflict tussen Israël en Hamas, groeide al snel uit tot een bredere confrontatie met Hezbollah, Houthi’s en Iran. Deze escalatie was geen verrassing vanuit risicodenken: machtsvacuüms, proxy-oorlogen en asymmetrische dreigingen zijn inherent aan het Midden-Oosten. In juni 2025 schreef ik hier een artikel over (met dezelfde titel) met hypotheses die vandaag werkelijkheid zijn. Dit artikel is de basis voor deze verdere verkenning.
De dynamiek heeft zich in de afgelopen achttien maanden verder verdiept. De spanningen laaiden op tot een directe confrontatie, met Israël en de Verenigde Staten die in maart 2026 Iraanse energie-infrastructuur aanvielen, waaronder gasvelden zoals South Pars en raffinaderijen. Olieprijzen schoten omhoog naar boven tot ver boven $100 per vat, terwijl de Straat van Hormuz – een globaal knelpunt en goed voor 20% van de wereldwijde olie-export – onder zware dreiging kwam te staan. Wat begon met de aanslagen van 2024, is nu een systeemrisico geworden: niet langer beperkt tot regionale machtsbalans, maar met directe doorwerking op energieprijzen, inflatie, logistiek en mondiale stabiliteit.
Oorzaken vanuit risicoperspectief
Het conflict wortelt in structurele risico’s: historische claims op land, religieuze tegenstellingen en demografische druk. Hamas’ aanval was een berekende provocatie, bedoeld om Israël in een asymmetrische oorlog te lokken en bondgenoten zoals Iran te activeren. Israël koos voor een harde respons om afschrikking te herstellen, maar onderschatte de kettingreactie via proxies zoals Hamas (Gaza), Hezbollah (Libanon) en Houthi’s (Jemen). Iran financiert en bewapent deze groepen om Israël te verzwakken zonder directe oorlog, terwijl de VS onder president Trump een harde lijn trekken tegen Teheran. Risicodenken leert dat zulke proxy-dynamieken escaleren zodra drempelgedrag doorbroken wordt – precies wat in 2026 gebeurde toen aanvallen op vitale infrastructuur de lont in het kruitvat staken.
De Bow-Tie analyse
Om dit conflict systematisch te doorgronden, is de bow-tie analyse een ideaal instrument. Deze methode visualiseert risico’s als een vlinderdas: links liggen de dreigende oorzaken, in het midden de centrale gebeurtenis (het toprisico), rechts de potentiële gevolgen. Daartussen kunnen mitigerende maatregelen worden geplaatst. In dit voorbeeld is dat niet gedaan.
Er zijn ten opzichte van het oorspronkelijke artikel uit 2025 slechts een paar toevoegingen gedaan. Maar links van het midden (de oorzaken) kun je prima de proxy-aanvallen door Hamas/Hezbollah/Houthi’s, Iraanse raketdreigingen en mislukte diplomatie plaatsen. Rechts van het midden de gevolgen als de energiecrises, olieprijsstijgingen, humanitaire rampspoed, regionale instabiliteit en mondiale recessie. Diplomatieke druk en sancties op Iran hebben niet het gewenste effect gehad terwijl mitigerende maatregelen (meestal rechts in de bowtie) inmiddels worden aangesproken. Denk aan oliereserves de zoektocht naar alternatieve routes, etc.
De bowtie maakt direct zichtbaar waarom de escalatie van 2026 zo gevaarlijk is: veel preventieve barrières zijn doorbroken (diplomatie faalde), terwijl mitigerende maatregelen onder druk staan door fysieke schade aan infrastructuur. Allen vertaald naar de maatschappelijke waarden die in al mijn vergelijkbare artikelen zijn gebruikt.
Gevolgen van regionaal naar globaal
De directe tol is hoog: tienduizenden doden, ontwrichte steden en een humanitaire ramp in Gaza en Libanon. Maar het echte risico zit in de transmissiekanalen. De recente aanvallen hebben energie-infrastructuur geraakt, met Israël dat Iraanse gasvelden trof en Iran dat represailles zocht via o.a. de Straat van Hormuz en aanvallen op gasvoorraden in Qatar. Olie- en gasprijzen exploderen, (scheepvaart)verzekeringen schieten omhoog en handelsroutes geraken ontregeld. Dit duwt de wereldeconomie dichter naar kantelpunten: hogere inflatie remt centrale banken, voedselprijzen stijgen door transportkosten en fragiele staten dreigen in chaos te vervallen. In risicotermen is dit een klassiek cascade-effect: een lokaal conflict activeert systemische kwetsbaarheden, precies wat de bow-tie analyse voorspelt als consequences niet tijdig worden afgevangen.
De escalatie van 2026
Toepassing op de actuele situatie versterkt de analyse. Oorzaken zoals Houthi-aanvallen op scheepvaart en Iraanse proxies hebben de afschrikking in de vorm van sancties en diplomatie doen falen. De gevolgen die we nu dagelijks merken zoals exorbitant stijgende olieprijzen en Hormuz-dreigingen activeren nu mitigerende maatregelen als het aanspreken van strategische oliereserves, LNG-importen en diplomatieke de-escalatie. Maar de bow-tie toont de kwetsbaarheid: als één belangrijke barrière faalt (bijvoorbeeld een langdurige Hormuz-blokkade), domineren de gevolgen het plaatje. Voor assetmanagers betekent dit: test je portfolio’s tegen zulke scenario’s. Voor burgers betekent dit steeds vaker de tering naar de nering zetten. Wereldwijd lijden miljoenen onder het juk van enkelen. Het waarom wordt in het artikel macht boven menselijkheid mogelijk (deels) verklaard.
risicobeheersing en lessen
De bow-tie analyse biedt concrete handvatten: identificeer je top events, kwantificeer barrière-effectiviteit en bouw redundantie in. Diversifieer energiebronnen, verstevig kritieke knelpunten zoals Hormuz met gezamenlijke afspraken tussen landen, en vul buffers in voorraadketens. De escalatie toont aan dat afschrikking werkt tot het niet meer werkt én dat proxies onverwachte escalaties veroorzaken. Voor infrastructuurbeheerders geldt hetzelfde: geopolitiek is geen “ver van het bedshow”, maar een directe dreiging voor assets, logistiek en financiële stabiliteit. De vraag is niet óf er meer schokken komen, maar hoe robuust onze systemen zijn tegen de volgende. De komende tijd nieuwe bow-ties opstellen? Ik help je graag.
