Een off-topic, die eens niet gaat over assetmanagement. Al is het niet onderkennen van de mannelijke rol in de huidige tijd een enorm risico is, die tot verdere escalatie zal leiden.
Beatrice de Graaf legde onlangs in de talkshow Eva, maar ook in de Ongelooflijke Podcast van David Boogerd (aanrader) de positie van Europa uit in de huidige geopolitieke wereld. De beredenering is sterk onderbouwd en historisch verklaarbaar. En toch zit mij iets dwars. Vanuit machtspolitiek heeft Europa op dit moment niet veel in te brengen in de geopolitieke wereldorde. De vraag is of dat erg is.
Want als we – als gedachte experiment – nu eens breder kijken met wat er nog meer én al veel langer speelt in de wereld: de onderdrukking van de vrouw. Laten we eens aannemen dat macrosociale onrust (oorlogen, autoritarisme) en microsociale weerstand (manosphere, Andrew Tate, Charlie Kirk) voortkomen uit hetzelfde psychologische en sociale mechanisme? Namelijk het mechanisme van de reactie op een bedreigde status.
De huidige status gaat dan over macht en controle. De prikkel is het verlies van traditionele dominantie (patriarchaat) door emancipatie, globalisering of het herdefiniëren van normen. De reactie daarop zie we in de vorm van (Hyper-)masculiniteit of autoritaire repressie als afweermechanisme om de oude hiërarchie te herstellen. Denk aan Rusland en Iran, maar ook Amerika kan er de laatste tijd wat van.
Het is bekend dat groepen die hun dominante status verliezen zelden vreedzaam meebewegen omdat het gevoel bestaat dat er iets wordt afgenomen waar je recht op hebt.
Op microschaal zagen we influencers als Andrew Tate inspelen op de zgn. mannelijke identiteitscrisis. De achterliggende logica gaat erover dat wanneer vrouwen meer krijgen, jij als man minder krijgt. Alsof het gaat om het verdelen van een vast aantal knikkers.
Op macroschaal gebruiken autocraten vaak exact dezelfde retoriek. Liberale waarden en vrouwenrechten worden geframed als een ondermijning van de nationale kracht. Hoewel Amerika een democratische rechtstaat is, geven Trump en wijlen Charlie Kirk niet echt een hoopvol voorbeeld.
Is er dan een causaal verband tussen patriarchale controle en wereldwijde onrust? Dat moest ik even opzoeken met AI. Er werd een verwijzing gemaakt naar “The First Political Order” waarin de auteurs met data aantonen dat de veiligheid van een staat direct gecorreleerd is aan de behandeling van vrouwen. Staten waar mannen absolute macht hebben over vrouwen (het patriarchaat in zijn puurste vorm), zijn statistisch gezien gewelddadiger, corrupter en instabieler. Met andere woorden: als een man leert dat geweld de enige manier is om dominantie in het gezin (de kleinste eenheid van de samenleving) te behouden, projecteert hij dit gedrag op staatsniveau. De ‘onrust’ is dus een opschaling van huiselijke dominantie naar geopolitieke dominantie.
Ofwel, de link tussen de bewegingen op micro niveau en geopolitieke agressie is het geloof in hiërarchie boven gelijkwaardigheid.
Wanneer we het patriarchaat niet enkel zien als en systeem van macht, maar ook als een systeem van isolatie ontstaat een iets breder beeld. Omdat mannen in dit systeem wordt geleerd dat kwetsbaarheid gevaarlijk is. In een wereld die veranderd en vraagt om empathie en samenwerking (traditioneel gezien vrouwelijke waarden) voelt dat als een existentiële dreiging. Veelal zonder daar veel bewustzijn op te hebben.
De onrust in de wereld is de wrijving van een oude wereldorde die langzaam afsterft terwijl de nieuwe nog niet is geboren. Iedereen die alles bij het oude willen laten vechten niet enkel tegen vrouwen of andere landen, maar tegen de onvermijdelijkheid van de geschiedenis. De onrust is de prijs de we betalen voor deze transitie.
Het citaat uit Il Principe van Machavelli gaat ironisch genoeg precies over dit gedachte-experiment:
“Niets valt zo moeilijk te organiseren, niets maakt zo weinig kans op succes, niets is zo gevaarlijk bij het doorvoeren ervan, als vernieuwingen. Wie zich daarvoor inzet, maakt zich allen die van de oude situatie profiteerden tot vijanden – terwijl hij op weinig enthousiasme mag rekenen bij hen die uit de nieuwe toestand profijt zouden kunnen halen.
Hun lauwheid spruit voort, enerzijds uit vrees voor de tegenstanders die zich op statuten en tradities kunnen beroepen; anderzijds uit het feit dat mensen over het algemeen achterdochtig zijn en nieuwigheden nooit echt vertrouwen voordat zij er beter van zijn geworden.
Bijgevolg zullen allen die tegen veranderingen gekant zijn, bij elke gelegenheid fanatiek ten aanval blazen, en zullen de voorstanders liever de kat uit de boom kijken. Met als resultaat dat de positie van de vernieuwers en hun medestanders altijd gevaar loopt.“
Machiavelli (1469-1527)
En Europa? Misschien is Europa wel veel progressiever als ze zelf denkt. En is juist dat nodig voor empathie en samenwerking in een veranderende wereld!
