Geplaatst op

Het Israëlisch – Midden-Oosten conflict: oorzaken en gevolgen vanuit risicodenken (2)

Op 7 oktober 2024 vielen Hamas-aanslagen Israël binnen, met duizenden raketten en gruwelijke terreur tegen burgers. Israël reageerde met een grootschalige invasie in Gaza, wat een humanitaire catastrofe en regionale onrust ontketende. Wat begon als een klassiek conflict tussen Israël en Hamas, groeide al snel uit tot een bredere confrontatie met Hezbollah, Houthi’s en Iran. Deze escalatie was geen verrassing vanuit risicodenken: machtsvacuüms, proxy-oorlogen en asymmetrische dreigingen zijn inherent aan het Midden-Oosten. In juni 2025 schreef ik hier een artikel over (met dezelfde titel) met hypotheses die vandaag werkelijkheid zijn. Dit artikel is de basis voor deze verdere verkenning.

De dynamiek heeft zich in de afgelopen achttien maanden verder verdiept. De spanningen laaiden op tot een directe confrontatie, met Israël en de Verenigde Staten die in maart 2026 Iraanse energie-infrastructuur aanvielen, waaronder gasvelden zoals South Pars en raffinaderijen. Olieprijzen schoten omhoog naar boven tot ver boven $100 per vat, terwijl de Straat van Hormuz – een globaal knelpunt en goed voor 20% van de wereldwijde olie-export – onder zware dreiging kwam te staan. Wat begon met de aanslagen van 2024, is nu een systeemrisico geworden: niet langer beperkt tot regionale machtsbalans, maar met directe doorwerking op energieprijzen, inflatie, logistiek en mondiale stabiliteit.

Oorzaken vanuit risicoperspectief

Het conflict wortelt in structurele risico’s: historische claims op land, religieuze tegenstellingen en demografische druk. Hamas’ aanval was een berekende provocatie, bedoeld om Israël in een asymmetrische oorlog te lokken en bondgenoten zoals Iran te activeren. Israël koos voor een harde respons om afschrikking te herstellen, maar onderschatte de kettingreactie via proxies zoals Hamas (Gaza), Hezbollah (Libanon) en Houthi’s (Jemen). Iran financiert en bewapent deze groepen om Israël te verzwakken zonder directe oorlog, terwijl de VS onder president Trump een harde lijn trekken tegen Teheran. Risicodenken leert dat zulke proxy-dynamieken escaleren zodra drempelgedrag doorbroken wordt – precies wat in 2026 gebeurde toen aanvallen op vitale infrastructuur de lont in het kruitvat staken.

De Bow-Tie analyse

Om dit conflict systematisch te doorgronden, is de bow-tie analyse een ideaal instrument. Deze methode visualiseert risico’s als een vlinderdas: links liggen de dreigende oorzaken, in het midden de centrale gebeurtenis (het toprisico), rechts de potentiële gevolgen. Daartussen kunnen mitigerende maatregelen worden geplaatst. In dit voorbeeld is dat niet gedaan.

Het Midden-Oosten conflict in een bow-tie diagram (LEAM)

Er zijn ten opzichte van het oorspronkelijke artikel uit 2025 slechts een paar toevoegingen gedaan. Maar links van het midden (de oorzaken) kun je prima de proxy-aanvallen door Hamas/Hezbollah/Houthi’s, Iraanse raketdreigingen en mislukte diplomatie plaatsen. Rechts van het midden de gevolgen als de energiecrises, olieprijsstijgingen, humanitaire rampspoed, regionale instabiliteit en mondiale recessie. Diplomatieke druk en sancties op Iran hebben niet het gewenste effect gehad terwijl mitigerende maatregelen (meestal rechts in de bowtie) inmiddels worden aangesproken. Denk aan oliereserves de zoektocht naar alternatieve routes, etc.

De bowtie maakt direct zichtbaar waarom de escalatie van 2026 zo gevaarlijk is: veel preventieve barrières zijn doorbroken (diplomatie faalde), terwijl mitigerende maatregelen onder druk staan door fysieke schade aan infrastructuur. Allen vertaald naar de maatschappelijke waarden die in al mijn vergelijkbare artikelen zijn gebruikt.

Gevolgen van regionaal naar globaal

De directe tol is hoog: tienduizenden doden, ontwrichte steden en een humanitaire ramp in Gaza en Libanon. Maar het echte risico zit in de transmissiekanalen. De recente aanvallen hebben energie-infrastructuur geraakt, met Israël dat Iraanse gasvelden trof en Iran dat represailles zocht via o.a. de Straat van Hormuz en aanvallen op gasvoorraden in Qatar. Olie- en gasprijzen exploderen, (scheepvaart)verzekeringen schieten omhoog en handelsroutes geraken ontregeld. Dit duwt de wereldeconomie dichter naar kantelpunten: hogere inflatie remt centrale banken, voedselprijzen stijgen door transportkosten en fragiele staten dreigen in chaos te vervallen. In risicotermen is dit een klassiek cascade-effect: een lokaal conflict activeert systemische kwetsbaarheden, precies wat de bow-tie analyse voorspelt als consequences niet tijdig worden afgevangen.

De escalatie van 2026

Toepassing op de actuele situatie versterkt de analyse. Oorzaken zoals Houthi-aanvallen op scheepvaart en Iraanse proxies hebben de afschrikking in de vorm van sancties en diplomatie doen falen. De gevolgen die we nu dagelijks merken zoals exorbitant stijgende olieprijzen en Hormuz-dreigingen activeren nu mitigerende maatregelen als het aanspreken van strategische oliereserves, LNG-importen en diplomatieke de-escalatie. Maar de bow-tie toont de kwetsbaarheid: als één belangrijke barrière faalt (bijvoorbeeld een langdurige Hormuz-blokkade), domineren de gevolgen het plaatje. Voor assetmanagers betekent dit: test je portfolio’s tegen zulke scenario’s. Voor burgers betekent dit steeds vaker de tering naar de nering zetten. Wereldwijd lijden miljoenen onder het juk van enkelen. Het waarom wordt in het artikel macht boven menselijkheid mogelijk (deels) verklaard.

risicobeheersing en lessen

De bow-tie analyse biedt concrete handvatten: identificeer je top events, kwantificeer barrière-effectiviteit en bouw redundantie in. Diversifieer energiebronnen, verstevig kritieke knelpunten zoals Hormuz met gezamenlijke afspraken tussen landen, en vul buffers in voorraadketens. De escalatie toont aan dat afschrikking werkt tot het niet meer werkt én dat proxies onverwachte escalaties veroorzaken. Voor infrastructuurbeheerders geldt hetzelfde: geopolitiek is geen “ver van het bedshow”, maar een directe dreiging voor assets, logistiek en financiële stabiliteit. De vraag is niet óf er meer schokken komen, maar hoe robuust onze systemen zijn tegen de volgende. De komende tijd nieuwe bow-ties opstellen? Ik help je graag.

Afbeelding: Perplexity
Geplaatst op

Slim Verbinden: Proof of Concept afgerond – nu echte keuzes maken!

Op 19 maart 2026 is formeel decharge verleend op het project “Slim Verbinden – Prestaties, Kosten, Risico’s (PKR)”. Daarmee is een traject van ruim 2,5 jaar afgesloten waarin binnen Rijkswaterstaat is onderzocht hoe je bestaande prestatie‑indicatoren (PINs), kosten en risico’s op een slimme manier met elkaar kunt verbinden. De prototypes, dashboards en de methodiek liggen er nu; de vraag verschuift van “kan het?” naar “hoe gaan we het gebruiken?”

De kern van de methodiek is de bedrijfswaardenmatrix. Afwijkingen op PINs worden, via casuïstiek en expertsessies, vertaald naar risico’s op bedrijfswaarden (veiligheid, bereikbaarheid, maatschappelijke impact, etc.) en vervolgens naar monetaire equivalenten. Deze totale risicosom per PIN wordt met eenvoudige multi‑criteria‑analyses (bijvoorbeeld op basis van verkeersintensiteit, lengte, vaarwegtype, netwerkcategorie) verdeeld over netwerkschakels. Zo ontstaat een rangorde van schakels die het meest bijdragen aan een PIN‑afwijking en waar de potentiële risicoreductie het grootst is.​

Het rapport laat zien hoe dit uitpakt voor het hoofdwegennet, het hoofdvaarwegennet en het hoofdwatersysteem, en welke lessen dat oplevert voor proces‑PINs, wettelijke normen en High Impact‑Low Probability risico’s. Het rapport bevat impressies van de ontwikkelde dashboards (prototypen) die gebruikers ook werkelijk kunnen raadplegen.

Scherpe keuzes

In de media klinkt het luid en duidelijk: er moeten scherpe keuzes worden gemaakt in de infrastructuur. Het ongemakkelijke is: het moment van kiezen lag feitelijk al eerder – bij het vaststellen van de budgetten en bij het ontbreken van een scherpe, doorleefde visie waar je stelselmatig op stuurt. Het resultaat zien we nu: Nederland teert al jaren in op de kwaliteit en toekomstige werking van zijn kritieke infrastructuur. De ruimte om eenvoudig “nog wat extra geld” te vragen, wordt kleiner.

Juist in die context is PKR een kans om binnen de huidige kaders toch door te pakken. Niet door nóg een model bovenop de bestaande stapel te leggen, maar door de taal van prestaties, kosten en risico’s op elkaar aan te sluiten en zichtbaar te maken waar een euro risicoreductie het meeste oplevert.

Wat ligt er nu?

Het Proof of Concept laat zien dat je:

  • Afwijkingen op PINs kunt vertalen naar risico’s op bedrijfswaarden (veiligheid, leefbaarheid, duurzaamheid, bereikbaarheid, maatschappelijke impact, betrouwbare overheid).
  • Deze risico’s kunt uitdrukken in monetaire equivalenten, zodat ze optelbaar en vergelijkbaar worden.
  • Met relatief eenvoudige multi‑criteria‑analyses de totale risicosom per PIN kunt verdelen over netwerkschakels, en zo een rangorde van kritieke schakels kunt maken.

De uitkomsten zijn nadrukkelijk relatieve rangordes en gesprekstarters – geen exacte trajectcijfers en geen besluit in zichzelf. PKR is een risicolens die je naast FMECA, areaalmodellen en programmeerprocessen legt.

Geen eindbeslissing

Belangrijk is dat “Slim Verbinden” nadrukkelijk een Proof of Concept is. De formules, criteria en factoren zijn bewust als eerste werkende versie neergezet om de methode te testen, niet als definitieve standaard. Het rapport bevat daarom ook een uitvoerige kritische beschouwing: over de aannames in risicoprofielen, het verdelingsvraagstuk en de grenzen van monetariseren bij genormeerde leefomgevingsopgaven.​

De conclusie: de verbinding tussen Prestaties, Kosten en Risico’s is technisch en methodisch mogelijk, mits PKR wordt ingezet als strategische risicolens naast bestaande instrumenten (zoals FMECA en areaalmodellen) en verder wordt uitgewerkt in een volgende fase. De uitkomsten op het niveau van netwerkschakels zijn relatieve rangordes en gesprekstarters voor netwerkmonitoring en programmering – geen eindbeslissingen.

Waarom nu doorpakken?

Omdat de echte keuze – de budgettaire en politieke – al gemaakt ís, wordt het des te belangrijker om binnen die kaders zo zorgvuldig mogelijk met risico’s om te gaan. Doorgaan op de oude voet betekent in de praktijk verder interen op de toekomstwaarde van onze infrastructuur.

PKR biedt geen magische oplossing, maar wel een concreet startpunt om met de bestaande informatie en kaders zichtbaarder te maken waar de grootste risico’s en waardeverschillen zitten, transparanter te verantwoorden waarom je ergens wél en elders niet investeert, en systematischer het gesprek te voeren over uitstel, versnelling en herprioritering.

Met de decharge is het Proof of Concept afgesloten. De volgende stap is aan de programma’s en opdrachtgevers die willen onderzoeken: hoe zetten we deze risicolens in om onze schaarse middelen slimmer, eerlijker en beter uitlegbaar in te zetten?

Het is een nieuwe toepassing. Het kost tijd om die te omarmen, laat staan toe te eigenen, maar de tijd dringt. De eerste stap is gezet. En dat is stiekem best heel tof!

Voorblad Rapportage
Voorblad van het adviesrapport Slim Verbinden

Neem gerust contact op voor meer informatie over de toepassing of de toepasbaarheid in jouw organisatie.

Geplaatst op

Macht boven Menselijkheid: Hoe de angst voor vernieuwing miljoenen het lot kost.

Een off-topic, die eens niet gaat over assetmanagement. Al is het niet onderkennen van de mannelijke rol in de huidige tijd een enorm risico is, die tot verdere escalatie zal leiden.

Beatrice de Graaf legde onlangs in de talkshow Eva, maar ook in de Ongelooflijke Podcast van David Boogerd (aanrader) de positie van Europa uit in de huidige geopolitieke wereld. De beredenering is sterk onderbouwd en historisch verklaarbaar. En toch zit mij iets dwars. Vanuit machtspolitiek heeft Europa op dit moment niet veel in te brengen in de geopolitieke wereldorde. De vraag is of dat erg is.

Want als we – als gedachte experiment – nu eens breder kijken met wat er nog meer én al veel langer speelt in de wereld: de onderdrukking van de vrouw. Laten we eens aannemen dat macrosociale onrust (oorlogen, autoritarisme) en microsociale weerstand (manosphere, Andrew Tate, Charlie Kirk) voortkomen uit hetzelfde psychologische en sociale mechanisme? Namelijk het mechanisme van de reactie op een bedreigde status.

Artikelcontent
Vanuit de status, met welke prikkel is een reactie te verwachten

De huidige status gaat dan over macht en controle. De prikkel is het verlies van traditionele dominantie (patriarchaat) door emancipatie, globalisering of het herdefiniëren van normen. De reactie daarop zie we in de vorm van (Hyper-)masculiniteit of autoritaire repressie als afweermechanisme om de oude hiërarchie te herstellen. Denk aan Rusland en Iran, maar ook Amerika kan er de laatste tijd wat van.

Het is bekend dat groepen die hun dominante status verliezen zelden vreedzaam meebewegen omdat het gevoel bestaat dat er iets wordt afgenomen waar je recht op hebt.

Op microschaal zagen we influencers als Andrew Tate inspelen op de zgn. mannelijke identiteitscrisis. De achterliggende logica gaat erover dat wanneer vrouwen meer krijgen, jij als man minder krijgt. Alsof het gaat om het verdelen van een vast aantal knikkers.

Op macroschaal gebruiken autocraten vaak exact dezelfde retoriek. Liberale waarden en vrouwenrechten worden geframed als een ondermijning van de nationale kracht. Hoewel Amerika een democratische rechtstaat is, geven Trump en wijlen Charlie Kirk niet echt een hoopvol voorbeeld.

Is er dan een causaal verband tussen patriarchale controle en wereldwijde onrust? Dat moest ik even opzoeken met AI. Er werd een verwijzing gemaakt naar “The First Political Order” waarin de auteurs met data aantonen dat de veiligheid van een staat direct gecorreleerd is aan de behandeling van vrouwen. Staten waar mannen absolute macht hebben over vrouwen (het patriarchaat in zijn puurste vorm), zijn statistisch gezien gewelddadiger, corrupter en instabieler. Met andere woorden: als een man leert dat geweld de enige manier is om dominantie in het gezin (de kleinste eenheid van de samenleving) te behouden, projecteert hij dit gedrag op staatsniveau. De ‘onrust’ is dus een opschaling van huiselijke dominantie naar geopolitieke dominantie.

Ofwel, de link tussen de bewegingen op micro niveau en geopolitieke agressie is het geloof in hiërarchie boven gelijkwaardigheid.

Wanneer we het patriarchaat niet enkel zien als en systeem van macht, maar ook als een systeem van isolatie ontstaat een iets breder beeld. Omdat mannen in dit systeem wordt geleerd dat kwetsbaarheid gevaarlijk is. In een wereld die veranderd en vraagt om empathie en samenwerking (traditioneel gezien vrouwelijke waarden) voelt dat als een existentiële dreiging. Veelal zonder daar veel bewustzijn op te hebben.

De onrust in de wereld is de wrijving van een oude wereldorde die langzaam afsterft terwijl de nieuwe nog niet is geboren. Iedereen die alles bij het oude willen laten vechten niet enkel tegen vrouwen of andere landen, maar tegen de onvermijdelijkheid van de geschiedenis. De onrust is de prijs de we betalen voor deze transitie.

Het citaat uit Il Principe van Machavelli gaat ironisch genoeg precies over dit gedachte-experiment:

“Niets valt zo moeilijk te organiseren, niets maakt zo weinig kans op succes, niets is zo gevaarlijk bij het doorvoeren ervan, als vernieuwingen. Wie zich daarvoor inzet, maakt zich allen die van de oude situatie profiteerden tot vijanden – terwijl hij op weinig enthousiasme mag rekenen bij hen die uit de nieuwe toestand profijt zouden kunnen halen.

Hun lauwheid spruit voort, enerzijds uit vrees voor de tegenstanders die zich op statuten en tradities kunnen beroepen; anderzijds uit het feit dat mensen over het algemeen achterdochtig zijn en nieuwigheden nooit echt vertrouwen voordat zij er beter van zijn geworden.

Bijgevolg zullen allen die tegen veranderingen gekant zijn, bij elke gelegenheid fanatiek ten aanval blazen, en zullen de voorstanders liever de kat uit de boom kijken. Met als resultaat dat de positie van de vernieuwers en hun medestanders altijd gevaar loopt.“

Machiavelli (1469-1527)

En Europa? Misschien is Europa wel veel progressiever als ze zelf denkt. En is juist dat nodig voor empathie en samenwerking in een veranderende wereld!

Perplexity