Het is de ruggengraat van onze welvaart, maar de fundering kraakt. Een schrikbarend groot deel van de Nederlandse civiele infrastructuur is aan vervanging toe. De politiek moet kiezen: nu structureel investeren, of wachten op de onvermijdelijke infrastructurele infarcten. Dit is de onzichtbare crisis die de komende verkiezingen in haar greep zou moeten houden.
De totale vervangingswaarde van alle wegen bruggen, viaducten, sluizen, keringen en spoorlijnen wordt door het CBS becijferd op een duizelingwekkende €360 miljard. Het grootste publieke bezit van Nederland, dat onze delta veilig houdt en onze economie draaiende.
Maar dit kapitaal is massaal verouderd. De bouwjaren ’60 en ’70 van de vorige eeuw zorgen nu voor een gigantische vervangingsopgave. Onze infrastructuur is simpelweg niet ontworpen voor de intensiteit en zwaarte van het hedendaagse verkeer. De druk op de assets is hoger en de noodzaak tot actie wordt acuut door toenemende risico’s. De risicosom van uitval van infrastructuur is nog vele malen hoger omdat de impact ervan op bijvoorbeeld de economie, veiligheid, bereikbaarheid, en leefbaarheid niet in de CBS cijfers is opgenomen.
Kiezen onder krapte
Assetmanagement is de strategische discipline die ervoor moet zorgen dat de functie van deze vitale assets op de lange termijn geborgd blijft. Het gaat om het maximaliseren van de waarde en het beheersen van de balans tussen prestaties, risico’s en kosten. En juist die balans staat onder immense druk.
Zo wijzen de Algemene Rekenkamer en sectorpartijen al jaren op de groeiende onderhoudsachterstand. Er is sprake van een structureel budgettekort, waardoor het gewenste basiskwaliteitsniveau van de netwerken op termijn niet meer gegarandeerd kan worden. Politiek is keuzes maken in schaarste, maar de miljarden die niet naar instandhouding gaan, vertalen zich later in hogere maatschappelijke kosten door uitval en noodreparaties.
Zelfs als het geld er is, ontbreekt de mankracht en de specialistische kennis. Een krimpende arbeidsmarkt en de focus op andere grote transities (energie, woningbouw) trekken gespecialiseerd personeel weg. Assetmanagers en beheerders staan voor de taak om met minder mensen meer werk te verzetten. Door dit cross-sectoraal aan te vliegen ontstaat er mogelijk ruimte. Het is ook een politiek vraagstuk om arbeidsmigratie juist te stimuleren om Nederland leefbaar en bereikbaar te houden. Maar in plaats daarvan verlammen vergunningsprocedures, met name rondom stikstof, de cruciale vervangingsprojecten. Dit legt de bal ook direct bij de politiek: het ontbreken van juridisch houdbare en concrete stikstof-reducerende maatregelen vertraagt de verbouwing van Nederland ernstig.
Nu doen of Straks betalen
De komende verkiezingen zijn – overigens om meerdere redenen – uitermate belangrijk. De instandhouding~ en vernieuwingsopgave wordt te complex en te duur om op de lange baan te schuiven. De politieke agenda wordt gedwongen een standpunt in te nemen over de fundamentele koers van ons assetmanagement. Bijvoorbeeld over het verkiezingsdilemma klimaat en milieu versus economische groei.
| Politieke Keuze | Prioriteit in Assetmanagement | Economische/Milieu Implicatie | Voorbeelden van Partijen (Stroming) |
| Maximale Groei (Verkeer) | Snelweguitbreiding, weghalen van regels (Stikstof/CO2) en focus op traditioneel onderhoud (asfalt, beton). | Economische Groei: Korte-termijn winst door snellere vergunningverlening en meer aanleg. Milieu: Sterke toename van stikstof-/CO2-uitstoot, verslechtering van natuur en luchtkwaliteit. | PVV, FvD, JA21 (Deels BBB, VVD) |
| Integrale Transformatie | Fors investeren in ‘groene’ assets: Snel uitbreiden elektriciteitsnet, OV (Lelylijn), waterstofinfrastructuur en klimaatadaptatie (dijken). | Economische Groei: Transitie naar een duurzame, toekomstwaardige economie, maar hoge investeringskosten op de korte termijn. Milieu: Maximale CO2-reductie, sterke verbetering van milieu en leefbaarheid. | GroenLinks-PvdA, D66, Volt, Partij voor de Dieren |
| Gebalanceerd & Maakbaar | Focus op onderhoud en innovatie: Versnellen van vervangingsopgave met inzet op circulair bouwen en datagedreven assetmanagement. Beperkte nieuwe aanleg. | Economische Groei: Behoud van de huidige economische functie door instandhouding, maar de transitie gaat langzamer. Milieu: Realistische CO2-reductie, stappen naar circulariteit, maar stikstof blijft een knelpunt. | CDA, VVD, NSC, ChristenUnie |
Of de onzichtbare crisis: achterstanden in onderhoud of budgetprioritering.
| Politieke Keuze | Prioriteit in Assetmanagement | Directe Gevolgen | Voorbeelden van Partijen (Stroming) |
| Structureel Meer Budget | Planmatig onderhoud en vervanging op basis van levensduur. Structureel geld voor de ‘grootste instandhoudingsopgave ooit’. | Voor: Voorkomen van acute veiligheidsrisico’s en infrastructurele infarcten. Tegen: Leidt tot hogere rijksuitgaven en mogelijke bezuinigingen elders. | D66, ChristenUnie (Partijen met forse, structurele investeringsplannen) |
| Budget op Bestaand Niveau | Risicogestuurd beheer (‘bewuste achterstand’). Meer nadruk op levensduurverlenging en uitstel van vervanging. | Voor: Kostenbesparing op korte termijn. Tegen: Risico op plotselinge sluiting van assets (zoals bruggen) en hogere kosten op de lange termijn. | NSC, VVD (Partijen die primair inzetten op het huidige afgesproken budget) |
| Regels Schrappen | Versnellen van projecten door schrappen van milieu- en duurzaamheidseisen. Focus op aanleg waar nodig. | Voor: Kortere doorlooptijden, snellere oplevering van wegen. Tegen: Verergert de stikstof- en klimaatproblematiek, leidt tot grotere milieuconflicten. | PVV, JA21 (Partijen die regeldruk sterk willen verminderen) |
De toekomst van Nederland hangt af van de keuzes die de nieuwe politieke leiders maken over de assets onder onze voeten. Het gaat niet alleen om de veiligheid van onze waterkeringen en de bereikbaarheid van onze steden, maar ook om het behoud van de economische waarde van het grootste bezit van ons land. Het is tijd dat de onzichtbare crisis in de infrastructuur de zichtbare prioriteit wordt in Den Haag.
Zelf ben ik op moment van schrijven nog een zwevende kiezer. Maar wel aan de linkerkant van het spectrum met een cross-sectoraal gedachtengoed.
