Binnen LEAM gaat het vaak over keuzes maken in complexe omgevingen. Over hoe organisaties omgaan met onzekerheid, risico’s en waarden. Over tempo. En over de vraag wat er gebeurt als snelheid en efficiëntie niet langer vanzelfsprekend leidend zijn.
De libelle op mijn schouder is ontstaan buiten die professionele context, maar raakt er onvermijdelijk aan.
Het boek beschrijft twee pelgrimstochten naar Santiago de Compostela: de Camino Francés (2018) en de Camino Portugués langs de kust (2019), met het open einde van Finisterre en Muxía. Wat begint als een fysieke tocht van etappe naar etappe, ontwikkelt zich gaandeweg tot een aandachtige verkenning van wat zichtbaar wordt wanneer plannen, controle en tempo langzaam wegvallen.
Geen routebeschrijving, geen handleiding
Dit boek is geen reisgids. Er worden geen tips gegeven over schoenen, schema’s of voorbereiding. Evenmin is het een zelfhulpboek of een spirituele zoektochtnotitie met antwoorden.
De tekst volgt het ritme van het lopen zelf. Dagen van schoonheid worden afgewisseld met dagen van vermoeidheid, irritatie en stilte. Ontmoetingen komen en verdwijnen weer. Sommige gesprekken gaan diep, andere blijven vluchtig. Juist deze tijdelijkheid blijkt een dragend thema: niets hoeft te worden vastgehouden om van waarde te zijn.
Verbinding zonder bezit
Een terugkerend motief in het boek is nabijheid. Onderweg wordt samen gelopen, gegeten, gezwegen. Verbinding ontstaat zonder afspraken en verdwijnt weer zonder afscheid. Dat vraagt iets anders dan vasthouden of organiseren. Het vraagt aanwezigheid.
Die ervaring werkt door na thuiskomst. Niet als helder inzicht, maar als een verschuiving in hoe keuzes worden benaderd. Minder vanuit controle, meer vanuit aandacht. Minder vanuit snelheid, meer vanuit precisie.
Voor wie
De libelle op mijn schouder is geschreven voor lezers die herkennen dat complexe vraagstukken — in werk of leven — zelden gebaat zijn bij snelle antwoorden. Voor wie het verschil kent tussen oplossen en aanwezig zijn. En voor wie begrijpt dat onderweg zijn soms belangrijker is dan aankomen.
Het boek is verkrijgbaar als paperback en e‑book. Klik op de afbeelding voor de bestelpagina.
Op 7 oktober 2024 vielen Hamas-aanslagen Israël binnen, met duizenden raketten en gruwelijke terreur tegen burgers. Israël reageerde met een grootschalige invasie in Gaza, wat een humanitaire catastrofe en regionale onrust ontketende. Wat begon als een klassiek conflict tussen Israël en Hamas, groeide al snel uit tot een bredere confrontatie met Hezbollah, Houthi’s en Iran. Deze escalatie was geen verrassing vanuit risicodenken: machtsvacuüms, proxy-oorlogen en asymmetrische dreigingen zijn inherent aan het Midden-Oosten. In juni 2025 schreef ik hier een artikel over (met dezelfde titel) met hypotheses die vandaag werkelijkheid zijn. Dit artikel is de basis voor deze verdere verkenning.
De dynamiek heeft zich in de afgelopen achttien maanden verder verdiept. De spanningen laaiden op tot een directe confrontatie, met Israël en de Verenigde Staten die in maart 2026 Iraanse energie-infrastructuur aanvielen, waaronder gasvelden zoals South Pars en raffinaderijen. Olieprijzen schoten omhoog naar boven tot ver boven $100 per vat, terwijl de Straat van Hormuz – een globaal knelpunt en goed voor 20% van de wereldwijde olie-export – onder zware dreiging kwam te staan. Wat begon met de aanslagen van 2024, is nu een systeemrisico geworden: niet langer beperkt tot regionale machtsbalans, maar met directe doorwerking op energieprijzen, inflatie, logistiek en mondiale stabiliteit.
Oorzaken vanuit risicoperspectief
Het conflict wortelt in structurele risico’s: historische claims op land, religieuze tegenstellingen en demografische druk. Hamas’ aanval was een berekende provocatie, bedoeld om Israël in een asymmetrische oorlog te lokken en bondgenoten zoals Iran te activeren. Israël koos voor een harde respons om afschrikking te herstellen, maar onderschatte de kettingreactie via proxies zoals Hamas (Gaza), Hezbollah (Libanon) en Houthi’s (Jemen). Iran financiert en bewapent deze groepen om Israël te verzwakken zonder directe oorlog, terwijl de VS onder president Trump een harde lijn trekken tegen Teheran. Risicodenken leert dat zulke proxy-dynamieken escaleren zodra drempelgedrag doorbroken wordt – precies wat in 2026 gebeurde toen aanvallen op vitale infrastructuur de lont in het kruitvat staken.
De Bow-Tie analyse
Om dit conflict systematisch te doorgronden, is de bow-tie analyse een ideaal instrument. Deze methode visualiseert risico’s als een vlinderdas: links liggen de dreigende oorzaken, in het midden de centrale gebeurtenis (het toprisico), rechts de potentiële gevolgen. Daartussen kunnen mitigerende maatregelen worden geplaatst. In dit voorbeeld is dat niet gedaan.
Het Midden-Oosten conflict in een bow-tie diagram (LEAM)
Er zijn ten opzichte van het oorspronkelijke artikel uit 2025 slechts een paar toevoegingen gedaan. Maar links van het midden (de oorzaken) kun je prima de proxy-aanvallen door Hamas/Hezbollah/Houthi’s, Iraanse raketdreigingen en mislukte diplomatie plaatsen. Rechts van het midden de gevolgen als de energiecrises, olieprijsstijgingen, humanitaire rampspoed, regionale instabiliteit en mondiale recessie. Diplomatieke druk en sancties op Iran hebben niet het gewenste effect gehad terwijl mitigerende maatregelen (meestal rechts in de bowtie) inmiddels worden aangesproken. Denk aan oliereserves de zoektocht naar alternatieve routes, etc.
De bowtie maakt direct zichtbaar waarom de escalatie van 2026 zo gevaarlijk is: veel preventieve barrières zijn doorbroken (diplomatie faalde), terwijl mitigerende maatregelen onder druk staan door fysieke schade aan infrastructuur. Allen vertaald naar de maatschappelijke waarden die in al mijn vergelijkbare artikelen zijn gebruikt.
Gevolgen van regionaal naar globaal
De directe tol is hoog: tienduizenden doden, ontwrichte steden en een humanitaire ramp in Gaza en Libanon. Maar het echte risico zit in de transmissiekanalen. De recente aanvallen hebben energie-infrastructuur geraakt, met Israël dat Iraanse gasvelden trof en Iran dat represailles zocht via o.a. de Straat van Hormuz en aanvallen op gasvoorraden in Qatar. Olie- en gasprijzen exploderen, (scheepvaart)verzekeringen schieten omhoog en handelsroutes geraken ontregeld. Dit duwt de wereldeconomie dichter naar kantelpunten: hogere inflatie remt centrale banken, voedselprijzen stijgen door transportkosten en fragiele staten dreigen in chaos te vervallen. In risicotermen is dit een klassiek cascade-effect: een lokaal conflict activeert systemische kwetsbaarheden, precies wat de bow-tie analyse voorspelt als consequences niet tijdig worden afgevangen.
De escalatie van 2026
Toepassing op de actuele situatie versterkt de analyse. Oorzaken zoals Houthi-aanvallen op scheepvaart en Iraanse proxies hebben de afschrikking in de vorm van sancties en diplomatie doen falen. De gevolgen die we nu dagelijks merken zoals exorbitant stijgende olieprijzen en Hormuz-dreigingen activeren nu mitigerende maatregelen als het aanspreken van strategische oliereserves, LNG-importen en diplomatieke de-escalatie. Maar de bow-tie toont de kwetsbaarheid: als één belangrijke barrière faalt (bijvoorbeeld een langdurige Hormuz-blokkade), domineren de gevolgen het plaatje. Voor assetmanagers betekent dit: test je portfolio’s tegen zulke scenario’s. Voor burgers betekent dit steeds vaker de tering naar de nering zetten. Wereldwijd lijden miljoenen onder het juk van enkelen. Het waarom wordt in het artikel macht boven menselijkheid mogelijk (deels) verklaard.
risicobeheersing en lessen
De bow-tie analyse biedt concrete handvatten: identificeer je top events, kwantificeer barrière-effectiviteit en bouw redundantie in. Diversifieer energiebronnen, verstevig kritieke knelpunten zoals Hormuz met gezamenlijke afspraken tussen landen, en vul buffers in voorraadketens. De escalatie toont aan dat afschrikking werkt tot het niet meer werkt én dat proxies onverwachte escalaties veroorzaken. Voor infrastructuurbeheerders geldt hetzelfde: geopolitiek is geen “ver van het bedshow”, maar een directe dreiging voor assets, logistiek en financiële stabiliteit. De vraag is niet óf er meer schokken komen, maar hoe robuust onze systemen zijn tegen de volgende. De komende tijd nieuwe bow-ties opstellen? Ik help je graag.
Op 19 maart 2026 is formeel decharge verleend op het project “Slim Verbinden – Prestaties, Kosten, Risico’s (PKR)”. Daarmee is een traject van ruim 2,5 jaar afgesloten waarin binnen Rijkswaterstaat is onderzocht hoe je bestaande prestatie‑indicatoren (PINs), kosten en risico’s op een slimme manier met elkaar kunt verbinden. De prototypes, dashboards en de methodiek liggen er nu; de vraag verschuift van “kan het?” naar “hoe gaan we het gebruiken?”
De kern van de methodiek is de bedrijfswaardenmatrix. Afwijkingen op PINs worden, via casuïstiek en expertsessies, vertaald naar risico’s op bedrijfswaarden (veiligheid, bereikbaarheid, maatschappelijke impact, etc.) en vervolgens naar monetaire equivalenten. Deze totale risicosom per PIN wordt met eenvoudige multi‑criteria‑analyses (bijvoorbeeld op basis van verkeersintensiteit, lengte, vaarwegtype, netwerkcategorie) verdeeld over netwerkschakels. Zo ontstaat een rangorde van schakels die het meest bijdragen aan een PIN‑afwijking en waar de potentiële risicoreductie het grootst is.
Het rapport laat zien hoe dit uitpakt voor het hoofdwegennet, het hoofdvaarwegennet en het hoofdwatersysteem, en welke lessen dat oplevert voor proces‑PINs, wettelijke normen en High Impact‑Low Probability risico’s. Het rapport bevat impressies van de ontwikkelde dashboards (prototypen) die gebruikers ook werkelijk kunnen raadplegen.
Scherpe keuzes
In de media klinkt het luid en duidelijk: er moeten scherpe keuzes worden gemaakt in de infrastructuur. Het ongemakkelijke is: het moment van kiezen lag feitelijk al eerder – bij het vaststellen van de budgetten en bij het ontbreken van een scherpe, doorleefde visie waar je stelselmatig op stuurt. Het resultaat zien we nu: Nederland teert al jaren in op de kwaliteit en toekomstige werking van zijn kritieke infrastructuur. De ruimte om eenvoudig “nog wat extra geld” te vragen, wordt kleiner.
Juist in die context is PKR een kans om binnen de huidige kaders toch door te pakken. Niet door nóg een model bovenop de bestaande stapel te leggen, maar door de taal van prestaties, kosten en risico’s op elkaar aan te sluiten en zichtbaar te maken waar een euro risicoreductie het meeste oplevert.
Wat ligt er nu?
Het Proof of Concept laat zien dat je:
Afwijkingen op PINs kunt vertalen naar risico’s op bedrijfswaarden (veiligheid, leefbaarheid, duurzaamheid, bereikbaarheid, maatschappelijke impact, betrouwbare overheid).
Deze risico’s kunt uitdrukken in monetaire equivalenten, zodat ze optelbaar en vergelijkbaar worden.
Met relatief eenvoudige multi‑criteria‑analyses de totale risicosom per PIN kunt verdelen over netwerkschakels, en zo een rangorde van kritieke schakels kunt maken.
De uitkomsten zijn nadrukkelijk relatieve rangordes en gesprekstarters – geen exacte trajectcijfers en geen besluit in zichzelf. PKR is een risicolens die je naast FMECA, areaalmodellen en programmeerprocessen legt.
Geen eindbeslissing
Belangrijk is dat “Slim Verbinden” nadrukkelijk een Proof of Concept is. De formules, criteria en factoren zijn bewust als eerste werkende versie neergezet om de methode te testen, niet als definitieve standaard. Het rapport bevat daarom ook een uitvoerige kritische beschouwing: over de aannames in risicoprofielen, het verdelingsvraagstuk en de grenzen van monetariseren bij genormeerde leefomgevingsopgaven.
De conclusie: de verbinding tussen Prestaties, Kosten en Risico’s is technisch en methodisch mogelijk, mits PKR wordt ingezet als strategische risicolens naast bestaande instrumenten (zoals FMECA en areaalmodellen) en verder wordt uitgewerkt in een volgende fase. De uitkomsten op het niveau van netwerkschakels zijn relatieve rangordes en gesprekstarters voor netwerkmonitoring en programmering – geen eindbeslissingen.
Waarom nu doorpakken?
Omdat de echte keuze – de budgettaire en politieke – al gemaakt ís, wordt het des te belangrijker om binnen die kaders zo zorgvuldig mogelijk met risico’s om te gaan. Doorgaan op de oude voet betekent in de praktijk verder interen op de toekomstwaarde van onze infrastructuur.
PKR biedt geen magische oplossing, maar wel een concreet startpunt om met de bestaande informatie en kaders zichtbaarder te maken waar de grootste risico’s en waardeverschillen zitten, transparanter te verantwoorden waarom je ergens wél en elders niet investeert, en systematischer het gesprek te voeren over uitstel, versnelling en herprioritering.
Met de decharge is het Proof of Concept afgesloten. De volgende stap is aan de programma’s en opdrachtgevers die willen onderzoeken: hoe zetten we deze risicolens in om onze schaarse middelen slimmer, eerlijker en beter uitlegbaar in te zetten?
Het is een nieuwe toepassing. Het kost tijd om die te omarmen, laat staan toe te eigenen, maar de tijd dringt. De eerste stap is gezet. En dat is stiekem best heel tof!
Voorblad van het adviesrapport Slim Verbinden
Neem gerust contact op voor meer informatie over de toepassing of de toepasbaarheid in jouw organisatie.
