Vanmorgen stuurde een Fierkracht collega onderstaande foto vanuit Laos. Toen ik de foto in mij opnam was de primaire reactie: “wat een zooitje.” Naar Nederlandse maatstaven is dat ook zo. Hier gaan binnen de bebouwde kom de kabels onder de grond en worden vaak hoogspanningsmasten gebruikt daarbuiten voor het overbruggen van lange afstanden.
Laos exporteert heel veel elektriciteit naar buurlanden als Thailand, Vietnam en Cambodja. Deze energie-export vraagt een hogere kwaliteit van het hoogspanningsnetwerk en is in de regel ook betrouwbaar. Het is een politieke keuze omdat Laos heel veel waterkrachtcentrales heeft gebouwd en de export van elektriciteit goed is voor een aanzienlijk deel van het BBP .
De betrouwbaarheid van de elektrische distributienetten voor de binnenlandse markt in Laos is daarentegen duidelijk lager dan in West-Europese landen. Om dit op te vangen hebben de belangrijke faciliteiten in steden veelal generatoren om stroomuitval op te vangen. Dit is een logische maatregel die overigens ook bij belangrijke Nederlandse faciliteiten wordt genomen. Naast de hoeveelheid storingen die bovendien in de regenperiodes nog vaker voorkomen, heeft Laos ook last van grote spanningsschommelingen. Mede veroorzaakt door illegaal aftappen
Ontwerpprincipes
De opzet en ontwerpprincipes van de elektriciteitsnetten in Laos zijn vermoedelijk een bewuste keuze. Bovengronds brengt dan weliswaar extra risico’s met zich mee tijdens periodes van regen en stormen, ondergronds zal er weinig tot geen schade ontstaan. In tegenstelling tot bijvoorbeeld Nederland. Hier wordt meer dan een kwart van de storingen aan het elektriciteitsnet veroorzaakt door graafschade. De Nederlandse infrastructuur onder de grond is een wirwar aan kabels, leidingen, buizen, rioleringen. Een graafschade is tijdens bouw- en onderhoudswerkzaamheden zo gemaakt, zeker in drukke stedelijke gebieden.
Ook de grondsamenstelling kan een rol spelen. Grondsoorten als veen en klei veroorzaken indirect storingen door bodemdaling en verzakking als gevolg van ontwatering en inklinking.
Toegegeven, ondergronds is esthetisch veel aantrekkelijker dan bovengronds. De kosten voor deze esthetische waarde maakt de elektrische infra al snel een factor 3 duurder qua aanleg. Maar ook qua onderhoud is bovengronds makkelijker toegankelijk voor inspectie en reparatie. Ook noodvoorzieningen zijn makkelijker te realiseren. Bovengronds zorgt ook voor een hoger transportvermogen omdat bovengrondse kabels hun warmte makkelijker kwijt kunnen.
netwerkafweging
Terug naar Laos, dit is een land waar aardbevingen vaker voorkomen. De voorkeur voor bovengronds in seismische gebieden is een ontwerpprincipe dat wordt toegepast in regio’s die zwaar getroffen kunnen worden. Bovengrondse aanleg maakt sneller herstel mogelijk. Maar de overwegingen in Laos zijn primair ingegeven door kostenoverwegingen.
Het is dus afhankelijk van waar je je in de wereld bevindt om een afweging te maken. De afweging tussen bovengronds (goedkoper, sneller te repareren, beter bij grondverschuiving) en ondergronds (beter beschermd tegen weer en wind, geen visuele vervuiling). Waarbij bovengrondse lijnen vaak het voordeel krijgen zodra de leidingen lange afstanden overbruggen buiten de dichtstbevolkte gebieden. Beide brengen risico’s met zich mee en mitigeren weer anderen. De keuze zal dan allicht afhangen van de bedrijfswaarden welke door de risico’s worden geraakt.