Een jaar gelden beschreef ik een controversieel gedachtenexperiment naar aanleiding van de positie die de VS heeft ingenomen in een veranderende geopolitieke wereldorde. Het artikel van 27 januari 2025 draagt de naam Europa en BRICS assetmanagement voor strategische leiderschap.
Het is fascinerend om te zien hoe snel een gedachte-experiment kan veranderen in een geopolitieke noodzaak. Gezien de ontwikkelingen van het afgelopen jaar is mijn stelling dat Europa een vorm van “Asset Management” moet toepassen op zijn relatie met BRICS+. Dat is niet langer controversieel, maar eerder de enige route naar overleving als relevant machtsblok.
De realiteit heeft de these ingehaald: Europa zit klem tussen een protectionistisch Amerika (“America First” is in 2025 verhard) en een assertief China, terwijl het “Global South” (verenigd in BRICS+) de grondstoffen controleert.
De Logische Verklaring: Van ‘Buffer’ naar ‘Hedging’
De logica is simpel: diversificatie (bedoeld als verschillende disciplines) is de basis van elk goed asset management. Europa heeft decennialang een portefeuille gehad met een afhankelijkheid van de VS voor veiligheid en goedkope energie uit Rusland dat inmiddels is afgeschreven. De VS is een onbetrouwbaardere partner geworden door eenzijdige handelstarieven, isolationisme – ook voor de VN – en openlijke dreiging tot annexatie van notabene een VN bondgenoot. De grondstoffenmarkten worden gedomineerd door BRICS-leden. De enige logische conclusie is dat de oude “portfolio” giftig is geworden.
Om “Strategisch Leiderschap” te tonen, moet Europa zijn exposure hedgen. Niet door de VS te dumpen (dat is suïcidaal), maar door BRICS+ niet als vijand, maar als een alternatief om transactioneel mee te handelen en zo toegang te houden tot energie, mineralen en groeimarkten. Als Europa nu op dezelfde oude manier doorgaat (alleen maar kijken naar de VS en het Westen), loopt het vast. De spullen die Europa nodig heeft om te overleven – zoals olie, metalen voor batterijen en chips – liggen namelijk in de magazijnen van de BRICS-landen. BRICS is niet “de vijand”, maar een andere supermarkt waar je nu eenmaal naartoe moet omdat zij de spullen hebben die jij nodig hebt. Dat is geen verraad, dat is puur zakelijk overleven. Bovendien zou deze positie de oorlog tussen Rusland en Oekraïne in een ander daglicht kunnen zetten.
Actieve diversificatie
In dit scenario stopt Europa met het moraliserende vingertje richting het globale zuiden en start het met een pragmatische, op belangen gebaseerde relatie met de BRICS-landen, los van de Amerikaanse agenda. Daar zijn goede redenen voor.
- Grondstoffenzekerheid: BRICS+ controleert in 2026 circa 45% van de olieproductie en een dominant deel van de zeldzame aardmetalen (nodig voor Europa’s groene transitie). Directe deals zonder tussenkomst van de Dollar (de-dollarization trends) verlagen de kosten en leveringsrisico’s.
- Strategische Autonomie: Door niet blind de VS te volgen in sancties of handelsblokkades tegen derde partijen (denk bijvoorbeeld aan ASML), herwint Europa zijn soevereiniteit. Het wordt een “derde pool” in plaats van een vazalstaat.
- Toegang tot Groei: BRICS-landen hebben de demografie en de groeicijfers. Europa moet haar kapitaal alloceren daar waar groei is.
Er zijn natuurlijk ook risico’s die onderkent moeten worden.
- Veiligheidsrisico’s: De VS kan dit zien als verraad en de veiligheidsgarantie (NAVO) afzwakken of economische strafmaatregelen (secundaire sancties) opleggen. Dit is een enorm “staartrisico”. Waarvan inmiddels wel duidelijk is dat de VS zich op dit moment niets van de NAVO aantrekt.
- Interne Fragmentatie: Lidstaten zijn verdeeld. Polen en de Baltische staten leunen zwaar op de VS (security), terwijl Frankrijk en Hongarije openstaan voor strategische autonomie. Dit kan de EU verlammen.
- Reputatie & Waarden: Samenwerken met regimes die haaks staan op de Europese waarden (mensenrechten, democratie) kan leiden tot interne maatschappelijke onrust en verlies van aantrekkingskracht.
De urgentie om door te pakken is extreem hoog
De geopolitieke werkelijkheid is zo turbulent dat afwachten geen optie is. Er wordt momenteel hard gewerkt aan alternatieve betaalsystemen (o.a. de “BRICS Bridge” om SWIFT te omzeilen). Als Europa hier niet op aangesloten is, verliest het in no-time zijn financiële relevantie en zet zichzelf daarmee nog verder achterop. Tel daarbij op dat de VS aanstuurt op een ontkoppeling van China. Voor Europa is dat economische zelfmoord en toch doet Europa hier aan mee – bijvoorbeeld door protectionisme van de eigen auto-industrie. In mijn beleving een strategische blunder. Europa moet nu risico’s gaan afbouwen door een eigen koers te varen om niet meegesleurd te worden in een conflict dat niet het hare is. Want zonder directe toegang tot BRICS-grondstoffen blijven de energie- en productiekosten in Europa structureel hoger dan in de VS en Azië, wat leidt tot een toename van bedrijven die vertrekken uit Europa.
Strategie kiezen
Assetmanagement gaat om het maken van keuzes onder onzekerheid. Grofweg zijn er voor dit artikel twee keuzes.
Keuze A: handhaven van de status quo
Keuze B: actief de relaties met BRICS+ verbeteren en onderhouden
- Het grondstoffen dilemma. De energietransitie is metaal-intensief. BRICS+ controleert de mijnen, de verwerking én de export van lithium, kobalt en koper.
- Keuze A dwingt Europa om deze grondstoffen via dure tussenhandelaren of “vriendelijke” maar duurdere bronnen te kopen. Dit is inefficiënt asset management (te hoge kostenbasis).
- Keuze B stelt: “Koop daar waar de asset is.” Door politiek neutraal te blijven, houdt Europa zijn fabrieken open.
- De Groei-Paradox (Market Exposure). De G7 vertegenwoordigt een krimpende demografie. De BRICS+ vertegenwoordigt de demografische toekomst. Een vermogensbeheerder die 100% van zijn kapitaal in een krimpende markt stopt, wordt ontslagen.
- De logica dicteert dat Europa zijn exposure naar het zuiden moet vergroten, niet vanuit ideologie, maar vanuit rendement. Dat kan dus enkel keuze B zijn.
- Veiligheid. Het enige te bedenken punt waar keuze B een enorm neerwaarts risico kent.
- Als Europa economisch vreemdgaat met BRICS, kan de VS de huur opzeggen. Feit is dat de VS dit op dit moment al aan het doen is, doch tenminste de huur enorm heeft verhoogd.
- Om keuze B te laten werken, moet Europa eerst militair autonoom worden. Zolang de EU militair aan het infuus van de VS ligt, is economische onafhankelijkheid een gevaarlijke gok.
Onontkoombare conclusie
Als het gedachtenexperiment van vorig jaar nu als beleidsstuk zou worden ingediend, is de conclusie onontkoombaar:
Keuze A is een strategie van gegarandeerde langzame verarming. Het is “managed decline”. Je minimaliseert politieke frictie met de VS, maar accepteert structureel hogere energiekosten , verlies van afzetmarkten en verarming.
Keuze B is een strategie van hoge volatiliteit én een hoog rendement. Het vereist stalen zenuwen (diplomatiek koorddansen tussen Washington en Beijing), maar het is de enige route waarbij Europa in 2035 nog een relevante wereldmacht is.
De urgentie is maximaal. Waarom? Omdat de infrastructuur van de nieuwe wereldorde (betaalsystemen, handelsroutes zoals de International North-South Transport Corridor) nu wordt vastgelegd. Als Europa nu niet instapt als partner, wordt het over 5 jaar buitengesloten. Om nog maar te zwijgen over het achter de feiten aanlopen wat betreft de handelswijze van de VS. Wachten op een betere uitslag van nieuwe verkiezingen aldaar is wishful thinking.
